کورشی مەزن و Babylon، ٥٣٩ پێش زایین

دەقی ڕەشنووس، بۆ پێداچوونەوە

شانشینی ماد بەرزاییەکانی ئێرانی لە پایتەختەکەی ئێکباتانا لە دەست بوو. لیدیا ئەنادۆڵی ڕۆژاوای لە ساردیسەوە حوکم دەکرد. شانشینی بابلی نوێ مێزۆپۆتامیا و لێڤانتی لە دەست بوو. ئانشان، لە پێرسیس، کوروش حوکمی دەکرد، کە لەسەر سلێندەرەکە خۆی بە پاشای ئانشان دەناسێنێت.

شێوەکانی ئەم نەخشەیە گۆیی ڕوونکردنەوەی دەسەڵاتن. سنوور نین. دەوڵەتە کۆنەکان سنووریان وەک نەخشە نوێیەکان نەدەکێشا.

سەرچاوەکان: M. Cogan (translation), adapted to H. Schaudig’s edition, The Cyrus Cylinder, lines 1 to 45, The Context of Scripture, vol. II, 2003, line 21 (Livius.org edition) سەرچاوەی لاوەکی · A. K. Grayson (translation), The Nabonidus Chronicle (ABC 7), Assyrian and Babylonian Chronicles, 1975, col. ii 1 to 4 (Livius.org edition of Grayson’s translation, with later corrections) سەرچاوەی لاوەکی · P. Briant, trans. P. T. Daniels, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, 2002, ch. 1 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

دەقی ڕەشنووس، بۆ پێداچوونەوە

ڕۆژنامەی نەبۆنائید لە ساڵی شەشەمی نەبۆنائید تۆماری دەکات. ئاستیاگ بەرەو کوروش، پاشای ئانشان، هەڵمەتی برد. سوپاکەی یاخی بوو، گرتی و دایە دەستی. کوروش بەرەو ئێکباتانا، شاری پاشایەتی، چوو و گەنجینەکەی بردە ئانشان.

نووسەرە یۆنانییە دواتر هەندێک وەشانی درێژتر و ئەفسانەیی لە سەرەتای ژیانی کورش دەگێڕنەوە. ئەمانە گێڕانەوەن، نەک تۆمار.

سەرچاوەکان: A. K. Grayson (translation), The Nabonidus Chronicle (ABC 7), Assyrian and Babylonian Chronicles, 1975, col. ii 1 to 4 (Livius.org edition of Grayson’s translation, with later corrections) سەرچاوەی لاوەکی · M. A. Dandamayev, Cyrus iii. Cyrus II the Great, Encyclopaedia Iranica, 1993 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · Herodotus, Histories 1.188 to 1.191, 430 BCE, 1.107 to 1.130 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە گێڕانەوەیەکی کۆن، نەک تۆمار

1. نزیکبوونەوە لە باکوورەوە
2. دیواری دەرەوە
3. دیواری دووانەی ناوەوە
4. فورات و پردەکەی
5. ڕێگای ڕێپێوان
6. ئێتەمێنانکی، بورجی پەرستگا
7. ئەساگیلا، پەرستگای مەردوک
8. ماڵەکانی شارەکە

بەشەکە بکەرەوە: بابل، شارەکە

سەرچاوەکان: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls پشتڕاستکراوە · UNESCO World Heritage Centre, Babylon, World Heritage List entry 278, 2019 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

1. دەروازەکە لە کۆتایی شەقامەکە
2. دەروازەیەکی دووانە
3. سێ دەروازە و جومگەی جوڵاو
4. خشت، قیر و قامیش
5. ڕیزی گا و ئەژدیهاکان
6. هەرگیز بە یەکجار نەبینراوە
7. گلێنە و ڕەنگ
8. کەدر، مس و بڕۆنز

بەشەکە بکەرەوە: دەرگای ئیشتار

سەرچاوەکان: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Ishtar Gate پشتڕاستکراوە

دەقی ڕەشنووس، بۆ پێداچوونەوە

ڕۆژنامەکە جەنگەکە لە ئۆپیس لەسەر کەناری دیجلە دادەنێت. سوپای ئەکاد، واتە بابل، پاشەکشەی کرد، و کوروش تاڵانی کرد و خەڵکی کوشت. لە ڕۆژی چواردەهەم سیپار بێ جەنگ گیرا، و نەبۆنائید ڕای کرد.

شوێنی ڕاستەقینەی ئۆپیس هێشتا بابەتی مشتومڕە. نوختەکەی لەسەر ئەم نەخشەیە نزیکییە.

سەرچاوەکان: A. K. Grayson (translation), The Nabonidus Chronicle (ABC 7), Assyrian and Babylonian Chronicles, 1975, col. iii 12 to 15 (Livius.org edition of Grayson’s translation, with later corrections) سەرچاوەی لاوەکی · A. Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period, 2007, ch. 3 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

دەقی ڕەشنووس، بۆ پێداچوونەوە

لە ڕۆژی شازدەهەم، ئوگبارو، فەرمانڕەوای گوتیوم، و سوپای کورش بێ جەنگ چوونە ناو بابل. لە ڕۆژی سێیەمی مانگی ئاراهسەمنا، خودی کورش چووە ناو شارەکە. مێژوونووسەکە تێبینی دەکات کە ڕێوڕەسمەکانی پەرستگای ئیساگیلا نەپچڕان.

سلێندەرەکە هەمان چوونەژوورەوە وەک ویستی مەردوک دەگێڕێتەوە، کە کوروشی هەڵبژارد و ڕێگەی دا بێ جەنگ بچێتە ناو شارەکە. دەقێکی پاشایەتییە لە نەریتی بابلی، بۆ کوروش نووسراوە.

هێرۆدۆتس و کسینۆفۆن باسی لادانی فورات دەکەن بۆ ئەوەی سەربازان بە جێگای ڕووبارەکەدا بچنە ژوورەوە. ئەمانە گێڕانەوەی کۆنن. هیچ دەقێکی بابلی پشتڕاستیان ناکاتەوە.

سەرچاوەکان: A. K. Grayson (translation), The Nabonidus Chronicle (ABC 7), Assyrian and Babylonian Chronicles, 1975, col. iii 15 to 20 (Livius.org edition of Grayson’s translation, with later corrections) سەرچاوەی لاوەکی · M. Cogan (translation), adapted to H. Schaudig’s edition, The Cyrus Cylinder, lines 1 to 45, The Context of Scripture, vol. II, 2003, lines 15 to 24 (Livius.org edition) سەرچاوەی لاوەکی · Herodotus, Histories 1.188 to 1.191, 430 BCE, 1.191 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە گێڕانەوەیەکی کۆن، نەک تۆمار

1. ئەستوانەیەکی گڵ
2. نووسراوە بۆ ئەوەی بنێژرێت
3. لە 1879 دۆزرایەوە
4. چل و پێنج دێڕ بە دەوری قوڕەکەدا
5. دوو دەنگ
6. پارچەی B
7. لەبەرگیراوە لەسەر تابلێت
8. خوێندنەوەی سیلیندرەکە ئەمڕۆ

بەشەکە بکەرەوە: سیلیندری کورش

سەرچاوەکان: The British Museum, The Cyrus Cylinder, museum number 1880,0617.1941 (BM 90920), collection record, 2026 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · I. Finkel (ed.), The Cyrus Cylinder: The King of Persia’s Proclamation from Ancient Babylon, 2013, introduction پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · M. Cogan (translation), adapted to H. Schaudig’s edition, The Cyrus Cylinder, lines 1 to 45, The Context of Scripture, vol. II, 2003, lines 1 to 45 (Livius.org edition) سەرچاوەی لاوەکی

دەقی ڕەشنووس، بۆ پێداچوونەوە

لە دێڕەکانی 30 بۆ 34 سلێندەرەکە شارەکانی ئەولای دیجلە دەژمێرێت کە خوداوەندەکانیان بۆ بابل هێنرابوون. دەڵێت کوروش وێنەی خوداوەندەکانی گەڕاندەوە شوێنەکانیان و خەڵکەکەیانی بۆ نیشتەجێبوونگەکانیان کۆکردەوە.

کتێبەکانی عەزرا و ئیشایا کوروش وەک ئەو پاشایە دەهێننەوە یاد کە ڕێگەی دا دەرکراوانی یەهودا بگەڕێنەوە و پەرستگا لە ئۆرشەلیم دووبارە بنیات بنێنەوە. ئەمە نەریتێکی ئاینییە. سلێندەرەکە ناوی یەهودا یان ئۆرشەلیم ناهێنێت.

مێژوونووسان مشتومڕ دەکەن ئایا ئەمە سیاسەتێکی نوێ و گشتگیر بوو یان کاری ئاسایی پاشایەکی نوێ لە بابل. بۆچوونەکانی خوارەوە لەتەنیشت یەک دایاندەنێن.

سەرچاوەکان: M. Cogan (translation), adapted to H. Schaudig’s edition, The Cyrus Cylinder, lines 1 to 45, The Context of Scripture, vol. II, 2003, lines 30 to 34 (Livius.org edition) سەرچاوەی لاوەکی · A. Kuhrt, The Cyrus Cylinder and Achaemenid Imperial Policy, Journal for the Study of the Old Testament 8 (25), 1983, pp. 83 to 97 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · Hebrew Bible, Ezra 1:1 to 1:4, 400 BCE پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە نەریتی ئایینی

دەقی ڕەشنووس، بۆ پێداچوونەوە

پاسارگاد یەکەم پایتەختی ئیمپراتۆریەتی هەخامەنشی بوو، کورش دایمەزراند. UNESCO لە 2004 لە لیستی میراتی جیهانیدا تۆماری کرد.

گۆڕەکە ژوورێکی بچووکی سەربان سێڕێژە لە بەردی کلسی گەورە، لەسەر شەش پلە بەرز کراوەتەوە. هەڵکۆڵینەکانی دەیڤید ستڕۆناک لە 1961 تا 1963 بە وردی تۆماری کرد. نەخشەکە پێوەرە بڵاوکراوەکانی دەگرێتەوە. قەبارەکانی پێویستیان بە پشتڕاستکردنەوەیە بەرانبەر ڕاپۆرتەکە.

بڕینی بەشەکە دیوارە ستوورەکانی ژوورەکە و دەرگای نزمی نیشان دەدات. نووسەرە یۆنانییەکان گۆڕەکە وەک ئەوەی وەسف دەکەن کە پیاوەکانی ئەسکەندەر بینیان. ئەو گێڕانەوانە گێڕانەوەن.

سەرچاوەکان: D. Stronach, Pasargadae: A Report on the Excavations Conducted by the British Institute of Persian Studies from 1961 to 1963, 1978, ch. 2, the tomb of Cyrus پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · UNESCO World Heritage Centre, Pasargadae, World Heritage List entry 1106, 2004 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · D. Stronach and H. Gopnik, Pasargadae, Encyclopaedia Iranica online, 2009 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە

دەقی ڕەشنووس، بۆ پێداچوونەوە

دەستەواژەی ‘یەکەم پەیماننامەی مافی مرۆڤ’ لە سەدەی بیستەم بەربڵاو بەکارهات. لە 1971 سلێندەرەکە وەک نیشانەی ئاهەنگەکانی دەوڵەتی ئێران بۆ ساڵیادی پاشایەتی بەکارهات، و کۆپییەکی ڕادەستی نەتەوە یەکگرتووەکان کرا. هەردوو ڕاستییەکە پێویستیان بە پشتڕاستکردنەوەیە.

لە 2010 مۆزەخانەی بەریتانی سلێندەرەکەی بە مۆزەخانەی نیشتمانیی ئێران قەرز دا، و لە 2013 بە مۆزەخانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا گەڕا. هەردوو ڕاستییەکە بۆ ڕاستپێدانەوەن.

شارەزایان، لەوانە چاودێرانی خودی مۆزەخانەی بەریتانی، سلێندەرەکە وەک دەقێکی بناغەی بابلی لە نەریتێکی پاشایەتیی کۆن وەسف دەکەن. باس لە دادپەروەری و گەڕاندنەوە دەکات بە زاراوەکانی سەردەمی خۆی. ڕاگەیاندنی مافەکان نییە بە مانا نوێیەکەی. ئێمە ئەم خوێندنەوانە وەسف دەکەین. هیچیان پشتگیری ناکەین.

سەرچاوەکان: Encyclopaedia Iranica, Cyrus Cylinder, Encyclopaedia Iranica online, 2013 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · A. Kuhrt, The Cyrus Cylinder and Achaemenid Imperial Policy, Journal for the Study of the Old Testament 8 (25), 1983, pp. 83 to 97 پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە · I. Finkel (ed.), The Cyrus Cylinder: The King of Persia’s Proclamation from Ancient Babylon, 2013, introduction پێویستی بە پشتڕاستکردنەوە هەیە