فصل 3 / 10 · سدهٔ 6 پیش از میلاد
بازسازی نمادین، نه بررسی میدانی. جایها و اندازهها تقریبیاند مگر آنکه یک اندازه منبع خود را نام ببرد.
در شهری گام بزنید که کوروش وارد آن شد: دیوارها، رود و پل، خیابان مقدس، برج معبد و معبد، و خانههایش.
برای شروع پیمایش کنید یا Play را فشار دهید.
صحنهٔ 1 از 8 · سدهٔ 6 پیش از میلاد
نزدیک شدن از شمال
مسافری از شمال نخست به دیوار بیرونی میرسید، سپس به دیوار دوگانهٔ شهر درونی.
توضیحنما
کولدوی گزارش خود را از جایی آغاز میکند که مسافری از شمال رو در روی دیوار بیرونی میایستد. در روزگار او این دیوار به صورت پشتهای خاکی و کوتاه به درازای 4 تا 5 کیلومتر برجای مانده بود.
نقشه شهر را لایهلایه میسازد: دشت و رود، دیوارها، خیابانها و معبدها، سپس خانهها. بازسازیای برای توضیح است، نه نقشهبرداری.
چگونه میدانیم
چگونه میدانیم
کاوشهای آلمانی در بابل در 26 مارس 1899 آغاز شد و فصلهای بسیار ادامه یافت. کتاب کولدوی در 1914 یافتهها را بخشبهبخش شرح میدهد. منبع بیشتر اندازههای این فصل است.
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Introduction تأییدشده
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده · UNESCO World Heritage Centre, Babylon, World Heritage List entry 278, 2019 نیازمند راستیآزمایی
متن روایت
مانند مسافری در روزگار نبوکدنصر از شمال به بابل نزدیک میشویم. نخست دشت و رود فرات. سپس دیوارها، حلقه به حلقه، برمیخیزند. درون آنها خیابانها، معبدها و هزاران خانه است. همهٔ آنچه اینجا هست از گزارشهای کاوش میآید، یا جایی که سند خاموش است نمادین نشانهگذاری شده است.
صحنهٔ 2 از 8 · سدهٔ 7 تا 6 پیش از میلاد
دیوار بیرونی
سه دیوار در یک: خشت خام به ضخامت 7 متر، آجر پخته 7.8 متر و دیوار خندق 3.3 متر.
توضیحنما
دیوار بیرونی دیواری عظیم از خشت خام به ضخامت 7 متر بود. حدود 12 متر پیش از آن دیواری از آجر پخته به ضخامت 7.8 متر ایستاده بود. در پای آن دیوار خندق به ضخامت 3.3 متر کشیده شده بود.
برجهایی به عرض 8.37 متر، با فاصلهٔ 52.5 متر از مرکز تا مرکز، بر دیوار گلی سوار بودند. فضای میان دیوارها از آوار پر شده بود و جادهای بر بالا میگذشت.
ارتفاعها حفظ نشدهاند. نقشه هر تاج را خطچین نشان میدهد.
اندازهها
اندازهها
| دیوار خشت خام | 7 متر ضخامت R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده |
|---|---|
| فضای میان دیوارها | حدود 12 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده |
| دیوار آجر پخته | 7.8 متر ضخامت R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده |
| دیوار خندق از آجر پخته | 3.3 متر ضخامت R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده |
| برجها | 8.37 متر پهنا، با فاصلهٔ 52.5 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده |
| نمای شمالشرقی | 4400 متر طول R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده |
| ارتفاعها | برجای نمانده R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده |
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده
مناظره
دور شهر چقدر بود؟
کاوشگران پیرامونی حدود 18 کیلومتر را پی گرفتند. هرودوت حدود 86 کیلومتر و کتسیاس حدود 65 کیلومتر میدهد. کولدوی گمان میکند خطایی پشت این تفاوت است.
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده · Herodotus, Histories 1.188 to 1.191, 430 BCE, 1.178 نیازمند راستیآزمایی روایتی باستانی، نه سندی تاریخی
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The outer city walls تأییدشده
متن روایت
دیوار بیرونی یک دیوار نبود، سه دیوار بود. دیواری از خشت خام به ضخامت هفت متر. دوازده متر پیش از آن، دیواری از آجر پخته به ضخامت نزدیک به هشت متر. در پای آن، دیوار خندق. فضای میان آنها از آوار پر شده بود و جادهای بر بالا میگذشت. برجها هر پنجاهودو و نیم متر ایستاده بودند.
صحنهٔ 3 از 8 · سدهٔ 7 تا 6 پیش از میلاد
دیوار دوگانهٔ درونی
دو دیوار با فاصلهٔ 7.2 متر میان آنها، اندازهگیریشده در بخشی در شرق تپهٔ همرا.
توضیحنما
خاکریزی کوتاه در شرق تپهٔ همرا دیوار شهر درونی را در 1700 متر پنهان میکند. دیواری دوگانه است، با فاصلهٔ 7.2 متر میان دو دیوار.
دیوار غربی 6.5 متر ضخامت دارد. برجهایش هر 18.1 متر ایستادهاند. برجهای بزرگ به ژرفای 11.4 متر با برجهای کوچکتر به ژرفای 8.06 متر یکدرمیان میآیند. دیوار شرقی 3.72 متر ضخامت دارد، با برجهای کوچکتر هر 20.5 متر.
کولدوی این دیوار را از روی کتیبههایش نیمیتیبل شناخت که اکنون نمتیانلیل خوانده میشود. استوانهٔ کوروش دیوار بزرگ را ایمگورانلیل مینامد.
اندازهها
اندازهها
| فضای میان دیوارها | 7.2 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده |
|---|---|
| دیوار غربی | 6.5 متر ضخامت R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده |
| برجهای غربی | 9.4 تا 9.7 متر پهنا، هر 18.1 متر؛ 11.4 متر و 8.06 متر عمق R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده |
| دیوار شرقی | 3.72 متر ضخامت R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده |
| برجهای شرقی | 5.1 متر پهنا، 5.8 متر عمق، هر 20.5 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده |
| خشتها | مربع 32 سانتیمتری (غرب)، 33 سانتیمتر (شرق) R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده |
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده
مصالح و فنون
مصالح و فنون
هر دو دیوار از خشتاند. ناودانهایی از آجر پخته، 30 تا 32 سانتیمتر مربع، آب باران را میبردند، از میان برجهای کوچکتر در دیوار غربی و از میان پردهها در دیوار شرقی.
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The inner city wall تأییدشده · M. Cogan (translation), adapted to H. Schaudig’s edition, The Cyrus Cylinder, lines 1 to 45, The Context of Scripture, vol. II, 2003, line 38 (Livius.org edition) منبع ثانویه
متن روایت
درون دیوار بیرونی، دیوار دوگانهٔ شهر درونی ایستاده بود. دو دیوار، با فاصلهٔ هفت و دو دهم متر. دیوار غربی شش و نیم متر ضخامت دارد، با برجهایی در هر هجده متر. دیوار شرقی نازکتر است. این اعداد از یک بخش اندازهگیریشده میآیند، در شرق تپهای به نام هومرا.
صحنهٔ 4 از 8 · سدهٔ 7 تا 6 پیش از میلاد
فرات و پل آن
پلی از آجر پخته بر پایههایی کشتیشکل از رود میگذشت که در برابر جریان آب تیز بودند.
توضیحنما
فرات از میان شهر میگذشت. مسیرش از روزگار باستان تغییر کرده است، پس رود در اینجا نمادین است.
هفت پایهٔ رودخانهای یک پل کاوش شد. عرض آنها 9 متر، فاصلهشان 9 متر و طولشان 21 متر است. هر یک به سوی بالادست، یعنی شمال، تیز است، مانند خط آب یک کشتی. تا جایی که پیگیری شد، طول پل 123 متر بود.
آجرها کوچک و بیمهرند. کولدوی پل را به نبوپلاسر یا سالهای نخست نبوکدنصر تاریخگذاری میکند.
اندازهها
اندازهها
| درازا، تا آنجا که دنبال شده | 123 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates bridge تأییدشده |
|---|---|
| پایهها | 9 متر پهنا، با فاصلهٔ 9 متر، 21 متر طول R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates bridge تأییدشده |
| آجرها | 31 در 31 سانتیمتر، بدون مهر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates bridge تأییدشده |
| عرض راه | ناشناخته R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates bridge تأییدشده |
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates bridge تأییدشده
مصالح و فنون
مصالح و فنون
پایهها از آجر پخته در قیر و با شیب مشخص ساخته شدهاند. حفرههای مستطیلی تیرهای چوبی تقویتی را، به فاصلهٔ حدود 50 سانتیمتر، در خود داشتند، با رجی دوم از چوب 2 متر بالاتر.
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates bridge تأییدشده
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates bridge تأییدشده · R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Euphrates and its course تأییدشده
متن روایت
فرات شهر را دو نیم میکرد. پلی از آجر پخته بر آن میگذشت. هفت پایهٔ آن کاوش شده است. هر یک نه متر عرض و بیستویک متر طول دارد و مانند دماغهٔ کشتی به سوی شمال، در برابر جریان، تیز است. تا جایی که پیگیری شد، پل صد و بیست و سه متر امتداد داشت.
صحنهٔ 5 از 8 · سدهٔ 6 پیش از میلاد
راه آیینی
در شمال دروازهٔ ایشتر، راه میان دو دیوار میگذشت که حدود 120 شیر لعابی در امتداد آنها بود.
توضیحنما
خیابان آیینی از شمال به دروازهٔ ایشتار میرسید. میان دو دیوار برجدار میگذشت. هر دیوار نواری از شیرها به طول 180 متر داشت.
شیرها حدود 2 متر طول دارند. کولدوی 60 شیر در هر سو، در مجموع 120، برآورد میکند که با شمار پارههای یافتشده میخواند. برخی شیرها سفید با یال زرد بودند و برخی زرد با یال سرخ، بر زمینهٔ آبی روشن یا تیره.
خیابان در میانه با سنگفرشهای آهکی و در کنارهها با تختهسنگهای برش فرش شده بود.
اندازهها
اندازهها
| نقشبرجستههای افریز | دو عدد، هر یک 180 متر طول R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Kasr. The ascent and Procession Street تأییدشده |
|---|---|
| شیرها | حدود 2 متر طول R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Kasr. The ascent and Procession Street تأییدشده |
| شمار شیرها | حدود 120، برآورد R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Kasr. The ascent and Procession Street تأییدشده |
مصالح و فنون
مصالح و فنون
شیرها نقشبرجستههای آجری قالبی و لعابیاند. هر آجر در قالب زده میشد. نشانههایی با لعاب خشن در رویهٔ بالایی به بنایان میگفت هر آجر به کجا تعلق دارد.
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The Kasr. The ascent and Procession Street تأییدشده
متن روایت
از شمال، راه ایوانی به دروازهٔ ایشتر میرسید. میان دو دیوار میگذشت و هر دیوار افریزی از شیرهای آجر لعابی داشت، به درازای صد و هشتاد متر. کاوشگران رویهمرفته صد و بیست شیر برآورد میکنند. بعضی سفید با یال زرد بودند، بعضی زرد با یال سرخ، بر زمینهای آبی.
صحنهٔ 6 از 8 · سدهٔ 7 تا 6 پیش از میلاد
اِتِمِنانکی، برج معبد
چقدر بلند بود؟ یک لوح حدود 91 متر میدهد. کاوشگر میگوید ارتفاع معلوم نیست.
توضیحنما
اِتِمِنانکی در حریم دیوارکشیدهٔ خود قرار داشت. اینجا بر پایهٔ لوح اِساگیلا کشیده شده، آنگونه که جورج اسمیت در 1876 خواند: پایهای مربع به ضلع 15 گار، هفت طبقه و ارتفاعی برابر با پایه.
کولدوی آن خوانش را نقل میکند و از تکیه بر آن هشدار میدهد. او زمینی مطمئن برای ایوانهای پلکانی نمیشناخت. از درازای شالودهٔ پلکان، بلندای پلکان را حدود 50 متر برآورد کرد. او مینویسد که بلندای کامل شناخته نیست.
هر دو خوانش نشان داده شده است. طرح خطچین حدود 50 متر را نشان میدهد.
لوح اساگیلا
طبقههایی به ارتفاع 15، 13، 10، 8.5، 7 و 5.5 گار و یک معبد بر بالا. ارتفاع کل 15 گار، حدود 91 متر، برابر با پایه.
G. Smith (reading quoted in Koldewey 1914, Appendix), The Esagila tablet, as read by George Smith in 1876, 1876, as quoted in Koldewey 1914, Appendix منبع ثانویهA. R. George, The Tower of Babel: Archaeology, History and Cuneiform Texts, Archiv für Orientforschung 51, 2005 نیازمند راستیآزمایی
کاوشگر
پیکرههای طبقهها تنها با دشواری بسیار با ویرانهها جور درمیآیند. پلکان حدود 50 متر را نشان میدهد. ارتفاع کامل معلوم نیست.
هرودوت
هشت برج بر فراز یکدیگر، با معبدی بزرگ در بالا. روایتی که مدتها بعد نوشته شده، نه یک بررسی میدانی.
Herodotus, Histories 1.188 to 1.191, 430 BCE, 1.181 نیازمند راستیآزمایی روایتی باستانی، نه سندی تاریخی
اندازهها
اندازهها
| قاعده، بر پایهٔ لوح | 15 گار، حدود 91 متر G. Smith (reading quoted in Koldewey 1914, Appendix), The Esagila tablet, as read by George Smith in 1876, 1876, first stage منبع ثانویه |
|---|---|
| ارتفاع، بر پایهٔ لوح | 15 گار، برابر با قاعده G. Smith (reading quoted in Koldewey 1914, Appendix), The Esagila tablet, as read by George Smith in 1876, 1876, total منبع ثانویه |
| ارتفاع پلکان، از پیها | حدود 50 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The peribolos of Etemenanki. The tower of Babel تأییدشده |
| ارتفاع کامل | ناشناخته R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The peribolos of Etemenanki. The tower of Babel تأییدشده |
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The peribolos of Etemenanki. The tower of Babel تأییدشده · G. Smith (reading quoted in Koldewey 1914, Appendix), The Esagila tablet, as read by George Smith in 1876, 1876 منبع ثانویه
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, The peribolos of Etemenanki. The tower of Babel تأییدشده · G. Smith (reading quoted in Koldewey 1914, Appendix), The Esagila tablet, as read by George Smith in 1876, 1876, the stages منبع ثانویه · A. R. George, The Tower of Babel: Archaeology, History and Cuneiform Texts, Archiv für Orientforschung 51, 2005 نیازمند راستیآزمایی
متن روایت
در حریم خودش اِتِمِنانکی، برج معبد، ایستاده بود. یک لوح میخی اندازهٔ آن را میدهد: پایهای پانزده گار، حدود نود و یک متر، و ارتفاعی برابر با پایه. کاوشگر، روبرت کولدوی، محتاطتر بود. او پلکان بزرگ را حدود پنجاه متر بلند برآورد کرد و نوشت که ارتفاع کامل معلوم نیست. ما هر دو را نشان میدهیم.
صحنهٔ 7 از 8 · سدهٔ 6 پیش از میلاد
اِساگیلا، معبد مردوک
معبدی تقریباً مربع، 79.3 در 85.8 متر، با حیاطی به اندازهٔ 31.3 در 37.6 متر، که ژرف زیر یک تپه یافت شد.
توضیحنما
اِساگیلا، معبد مردوک، زیر تپهٔ عمران بن علی است، تا 21 متر زیر قلهٔ آن. کاوشگران با چاهها و دالانهای عمیق به آن رسیدند.
ساختمان اصلی تقریباً مربع است. نمای شمالی آن 79.3 متر و نمای غربی آن 85.8 متر است. درون آن حیاطی 31.3 در 37.6 متر است. زیارتگاه اصلی، زیارتگاه مردوک، در سمت غربی حیاط بود.
در 539 پیش از میلاد، به گفتهٔ تاریخنامه، آیینهای اِساگیلا قطع نشد.
اندازهها
اندازهها
| نمای شمالی | 79.3 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Esagila, the temple of Marduk تأییدشده |
|---|---|
| نمای غربی | 85.8 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Esagila, the temple of Marduk تأییدشده |
| حیاط | 31.3 در 37.6 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Esagila, the temple of Marduk تأییدشده |
| عمق زیر تپه | تا 21 متر R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Esagila, the temple of Marduk تأییدشده |
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Esagila, the temple of Marduk تأییدشده
چگونه میدانیم
چگونه میدانیم
نقشه از راه چاهها و دالانها پی گرفته شد، نه در ترانشهٔ باز. اتاقهای زیارتگاه اصلی هنگام نوشتن کولدوی هنوز کاوش نشده بود.
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Esagila, the temple of Marduk تأییدشده
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Esagila, the temple of Marduk تأییدشده · A. K. Grayson (translation), The Nabonidus Chronicle (ABC 7), Assyrian and Babylonian Chronicles, 1975, col. iii 17 to 18 (Livius.org edition of Grayson’s translation, with later corrections) منبع ثانویه
متن روایت
در جنوب برج، اساگیلا، معبد مردوک، خدای بابل، قرار داشت. امروز عمیق زیر یک تپه است. کاوشگران از راه چاهها و تونلها به آن رسیدند و نقشهاش را اندازه گرفتند: تقریباً مربع، حدود هشتاد در هشتاد و شش متر، پیرامون یک حیاط مرکزی. به گفتهٔ گاهشمار، در پاییز 539 پیش از میلاد، آیینهای آن ادامه یافت.
صحنهٔ 8 از 8 · سدهٔ 6 پیش از میلاد
خانههای شهر
بیشتر بابل خانههایی بود گرداگرد حیاط. اینجا برای نشان دادن تراکم تولید شدهاند، نه سند.
توضیحنما
در محلهای به نام مرکس کاوشگران خیابانها و خانههای خصوصی ساختهشده پیرامون حیاطها را آشکار کردند. این کار اصلی فصلهای 1908 و 1909 بود.
خانههای این نقشه با یک رویهٔ رایانهای تولید شدهاند. نشان میدهند شهر چقدر پرتراکم ساخته شده بود. هیچ خانهٔ منفردی در اینجا سند یک خانهٔ کاوششده نیست.
این شهری است که کوروش در 539 پیش از میلاد وارد آن شد. فصل بعد از دروازهٔ شمالی آن میگذرد.
چگونه میدانیم
خانهها چگونه کشیده شدهاند
بلوکهای میان خیابانها با یک روند دانهدار به خانههایی گرد حیاطها تقسیم میشوند. همان دانه همیشه همان خانهها را میدهد. این روند در کتابخانهٔ داستان است، مدل courtyard-house.
R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Merkes تأییدشده
منابع: R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Merkes تأییدشده · R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914, Introduction تأییدشده
متن روایت
بیشتر بابل معبد و دیوار نبود، خانه بود. در محلهای که مرکس نامیده میشود، کاوشگران کوچهها و خانههایی یافتند که گرداگرد حیاط ساخته شده بودند. خانههایی که میبینید تولیدشدهاند تا نشان دهند شهر چقدر متراکم بود. هیچکدام سند یک خانهٔ واقعی نیست. این شهری است که کوروش در پاییز 539 پیش از میلاد به آن وارد شد.
منابع
- A. K. Grayson (translation), The Nabonidus Chronicle (ABC 7), Assyrian and Babylonian Chronicles, 1975 (Livius.org edition of Grayson’s translation, with later corrections) منبع ثانویه
- M. Cogan (translation), adapted to H. Schaudig’s edition, The Cyrus Cylinder, lines 1 to 45, The Context of Scripture, vol. II, 2003 (Livius.org edition) منبع ثانویه
- I. Finkel (ed.), The Cyrus Cylinder: The King of Persia’s Proclamation from Ancient Babylon, 2013 نیازمند راستیآزمایی
- The British Museum, The Cyrus Cylinder, museum number 1880,0617.1941 (BM 90920), collection record, 2026 نیازمند راستیآزمایی
- P. Briant, trans. P. T. Daniels, From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, 2002 نیازمند راستیآزمایی
- D. Stronach, Pasargadae: A Report on the Excavations Conducted by the British Institute of Persian Studies from 1961 to 1963, 1978 نیازمند راستیآزمایی
- R. Koldewey, trans. A. S. Johns, The Excavations at Babylon, 1914 تأییدشده
- UNESCO World Heritage Centre, Babylon, World Heritage List entry 278, 2019 نیازمند راستیآزمایی
- Herodotus, Histories 1.188 to 1.191, 430 BCE نیازمند راستیآزمایی روایتی باستانی، نه سندی تاریخی
- G. Smith (reading quoted in Koldewey 1914, Appendix), The Esagila tablet, as read by George Smith in 1876, 1876 منبع ثانویه
- A. R. George, The Tower of Babel: Archaeology, History and Cuneiform Texts, Archiv für Orientforschung 51, 2005 نیازمند راستیآزمایی